Περιήγηση στο Ν. Δράμας (3-7 Ιανουαρίου 2025) με το περ.πολ.ο Αττικής

Δράμα: Μια πόλη με συνεχή παρουσία από την αρχαιότητα και το Βυζάντιο έως τα χρόνια των Οθωμανών, τη χρυσή εποχή του ταμπάκου και την ενσωμάτωση στον εθνικό κορμό το 1913. Στο κέντρο της πόλης συναντήσαμε τις εκκλησίες του Αγίου Νικολάου, τον Ιερό Ναό Παμμεγίστων Ταξιαρχών Μιχαήλ – Γαβριήλ, τα Μουσουλμανικά τεμένη Δράμας που έχουν διασωθεί από την εποχή της τουρκοκρατίας, τον Δημοτικό κήπο και την πλατεία Ελευθερίας, τον Σιδηροδρομικό σταθμό και το Μουσείο τρένων! Σημείο αναφοράς αποτελεί, τέλος, το εμβληματικό Σαντιρβάν Τζαμί, με τον περίτεχνο ζωγραφικό διάκοσμο στην πρόσοψη που καθηλώνει το βλέμμα του επισκέπτη.

Παρασκευή 3 Ιανουαρίου

Κατά τις 13.30 φτάσαμε στο Δίον. Επισκεφτήκαμε τον αρχαιολογικό χώρο και το ομώνυμο μουσείο. Το Αρχαίο Δίον βρίσκεται στη σκιά του Ολύμπου, δίπλα στο ομώνυμο χωριό του Νομού Πιερίας. Καλύπτοντας χώρο έκτασης 1.500 στρεμμάτων, ο αρχαιολογικός χώρος του Δίου αποτελείται από μια οχυρωμένη πόλη, έκτασης 360 στρεμμάτων, πλαισιωμένη από χώρους λατρείας που κατοικήθηκε χωρίς διακοπή από τα κλασικά ως τα παλαιοχριστιανικά χρόνια. Tο Δίον εκτός από ιερός χώρος λατρείας εξελίχθηκε σε μεγάλη πόλη, ήκμασε, έλαμψε και με τους αιώνες παρήκμασε.

Τα ευρήματα της αρχαιολογικής σκαπάνης παρουσιάζονται στο Μουσείο, σε ενότητες αντίστοιχες με το χώρο ανεύρεσής τους (δημόσια κτίρια, αστικό κέντρο, ιερά, νεκροταφεία κ.ά.). Ένα από τα σημαντικότερα εκθέματα του Μουσείου είναι η ύδραυλις, ένα από τα αρχαιότερα γνωστά μουσικά όργανα. Χρονολογείται τον 1ο αι. π.Χ. και είναι η αρχαιότερη του είδους της, που έχει βρεθεί μέχρι σήμερα. Πρόκειται για το πρώτο πληκτροφόρο όργανο της αρχαιότητας και αποτελεί πρόδρομο του εκκλησιαστικού οργάνου της δυτικής Ευρώπης. Αργά το απόγευμα φτάσαμε στη Δράμα.

Σάββατο 4 Ιανουαρίου

Μετά το πρωινό αναχωρήσαμε για να επισκεφτούμε το οχυρό Λίσσε, το Σπήλαιο του Αγγίτη και το χωριό Γρανίτη.

Επίσκεψη στο Σπήλαιο Αγγίτη

Ένα μοναδικό ποτάμιο σπήλαιο - αριστούργημα της φύσης. Πρόκειται για το μεγαλύτερο, γνωστό μέχρι στιγμής, καρστικό αγωγό της Ελλάδας, συνολικού μήκους άνω των 15 χλμ., από τα οποία έχουν χαρτογραφηθεί 10 χλμ. περίπου, ωστόσο μόνο τα 500 μ. είναι επισκέψιμα. Οι τεράστιοι σταλακτίτες που πολλές φορές βυθίζονται στο νερό, οι χρωματισμοί τους, οι διάφοροι σχηματισμοί και ο ήχος της ροής του ποταμού δημιουργούν ένα απόκοσμο και άκρως εντυπωσιακό σκηνικό.

Στο Οχυρό (9 χλμ Β.Δ.) βρίσκεται το φημισμένο οχυρό «Λίσσε» της «Γραμμής Μεταξά», το οποίο δεν έπεσε στα χέρια των Γερμανών το 1941 παρά τη λυσσαλέα επίθεση. Το νοτιότερο συγκρότημα είναι επισκέψιμο με ευθύνη του δήμου Νευροκοπίου. Στον ίδιο χώρο λειτουργεί και μικρό μουσείο.

Ένα από τα Οχυρά της γραμμής Μεταξά, το Οχυρό Λίσσε, κατασκευάστηκε μέσα στο λόφο που υψώνεται στη πεδιάδα του Κάτω Νευροκοπίου στα ανατολικά του χωριού Οχυρό. Το οχυρό ονομάστηκε Λίσσε από την παλιά ονομασία του χωριού και το χωριό Οχυρό. Έγινε δηλαδή ανταλλαγή ονομάτων. Αποτελείται από τέσσερις ομάδες στοών (Χελώνες) σε όλη την έκταση του λόφου, με υπόγειες στοές που, συνολικά, ξεπερνούν τα 950 μέτρα.

Χωρίο Γρανίτης. Στα 30 περίπου χιλιόμετρα από τη Δράμα βρίσκεται αυτό το χωριό και το μεγαλύτερο μέρος της διαδρομής γίνεται μέσα στο γραφικό στενό πέρασμα, που «κόβει» τη δυτική μύτη της οροσειράς του Φαλακρού από τον υπόλοιπο ορεινό όγκο, και διαχρονικά ενώνει την ενδοχώρα με το φημισμένο οροπέδιο του Κάτω Νευροκοπίου.

Η λατομική δραστηριότητα είναι εμφανής στις νότιες, απότομες και γυμνές πλαγιές του Φαλακρού, αφού η περιοχή φημίζεται παγκοσμίως για τα εξαιρετικής ποιότητας μάρμαρα, που φτάνουν σε περισσότερες από 40 χώρες σε όλες τις ηπείρους. Στη διαδρομή μας είδαμε και το εγκαταλειμμένο μεταλλείο βωξίτη, που λειτουργούσε έως τη δεκαετία το 1980, «πνιγμένο» στους λόφους των υπολειμμάτων της εξόρυξης που έχουν γίνει πλέον ένα με το φυσικό περιβάλλον.

Περίπου 4 χλμ. πριν από τον Γρανίτη ο δρόμος οδηγεί στο χωριό Βώλακας, που θεωρείται η «καρδιά» του ελληνικού μαρμάρου, αλλά και στο Χιονοδρομικό Κέντρο του Φαλακρού που όμως τα τελευταία χρόνια δεν λειτουργεί.

Ο Γρανίτης σε υψόμετρο 760 μ. είναι κτισμένος αμφιθεατρικά μέσα σ’ ένα καταπράσινο φυσικό περιβάλλον από έλατα και οξιές, που αλλάζει όψη κάθε εποχή του χρόνου. Την ονομασία του την οφείλει στο πέτρωμα του γρανίτη που αφθονεί στην περιοχή, ενώ επί τουρκοκρατίας αποκαλούνταν «Γιουρουτζούκ», δηλαδή «πέρασμα» όπως εξάλλου και είναι.

Πεζοπορία: Μονοπάτι Γρανίτης -Παναγιά -Άγιος Παύλος Γρανίτης

Υπάρχουν δύο οργανωμένα μονοπάτια στα υψώματα αριστερά του Γρανίτη, που ουσιαστικά αποτελούν τις διαδρομές των δύο αγώνων του «Granitis Trail» που πραγματοποιούνται κάθε Σεπτέμβριο. Τα 5 πρώτα χιλιόμετρα των δυο μονοπατιών είναι κοινά. Ξεκινώντας από την εκκλησία των Ταξιαρχών στο παλαιό χωριό ακολουθήσαμε Ν.Α. πορεία, διασχίζοντας δάση με καστανιές αρχικά και στη συνέχεια οξιάς, περνώντας και από ξέφωτα με χαμηλή βλάστηση και το εξωκλήσι της Παναγιάς. Μετά το εξωκλήσι της Παναγίας το μονοπάτι των 9 χλμ (κόκκινη σήμανση) συνεχίζει ανηφορίζοντας Ν.Δ. φτάνοντας σε υψόμετρο 1.100 μ. [Από εδώ αναλόγως των συνθηκών (εμείς δεν το ακολουθήσαμε) θα ακολουθήσουμε για λίγο το άλλο μονοπάτι ως την κορυφή που βρίσκεται το εκκλησάκι του Αγίου Παύλου. Η 360° θέα είναι μοναδική. Ανατολικά θα δούμε το Φαλακρό, βόρεια το λεκανοπέδιο του Κάτω Νευροκοπίου και τον Όρβηλο, νότια το Μενοίκιο και Ν.Α. τον κάμπο της Δράμας και το Παγγαίο].

Γυρίσαμε στο σημείο που διασταυρώνεται με το κόκκινο μονοπάτι για να επιστρέψουμε στο Γρανίτη ακολουθώντας διαφορετική διαδρομή μέσα από δάση οξιάς και περνώντας μέσα από το παλιό Σανατόριο.

Επίσκεψη στο Βώλακα

Ο Βώλακας (14 χλμ. Β.Α. του Γρανίτη) διατηρεί έντονο το παραδοσιακό χρώμα, με τη χαρακτηριστική μακεδονίτικη αρχιτεκτονική. Στην πλατεία του χωριού δεσπόζει η προτομή του ντόπιου Μακεδομάχου Άρμεν Κούπτσιου, που απαγχονίστηκε το 1906 από τους Τούρκους στην Δράμα εξαιτίας της εθνικής του δράσης. Σημαντικό θρησκευτικό μνημείο αποτελεί η εκκλησία του Προφήτη Ηλία που δεσπόζει στο κέντρο του Βώλακα. Χτίστηκε το 1841 από ντόπιους κτίστες με εράνους και συνεισφορές των κατοίκων. Είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με πυργοειδές κωδωνοστάσιο που κτίστηκε στις 17-6-1887. Σώζονται από τον αρχικό ναό το ξυλόγλυπτο τέμπλο με βημόθυρα, ο δεσποτικός θρόνος και τοιχογραφίες. Το 1967 θεμελιώθηκε ο νέος ναός.

Το βράδυ περιηγηθήκαμε στην πόλη της Δράμας.

Στον καταπράσινο Δημοτικό Κήπο της Δράμας, ένα Χριστουγεννιάτικο παραμυθένιο σκηνικό φωτίζεται για μικρούς και μεγάλους. Κάθε χρόνο, ο δημοτικός κήπος και η κεντρική πλατεία της πόλης μεταμορφώνονται σε παραμυθένια σκηνικά: την Ονειρούπολη!

Κυριακή 5 Ιανουαρίου

Ξεκινήσουμε από τη Δράμα προς το χωριό Ελατιά. Η διαδρομή ξετυλίγεται αρχικά στις ανατολικές πλαγιές του όρους Φαλακρό, για να συνεχίσει -αφού περάσει τον Νέστο- στις καταπράσινες πλαγιές της Ροδόπης για να τερματίσει στο Δασικό Χωριό της Ελατιάς, με το φημισμένο και προστατευόμενο δάσος. Στην περιοχή συναντήσαμε φράξους, σφένδαμους, δρύες κ.ά. που αυτή την εποχή δημιουργούν ένα πολύχρωμο μωσαϊκό, προσδίδοντας ιδιαίτερη αισθητική αξία στο τοπίο. Μετά το χωριό Λιβαδερό, 22 χιλιόμετρα από την πόλη της Δράμας, και κατηφορίζοντας προς τον ποταμό Νέστο ο ορίζοντας ανοίγει σε εκπληκτικά φυσικά τοπία, με θέα που κόβει την ανάσα, σαγηνεύει και ηρεμεί.

Είδαμε τη σύγχρονη γέφυρα των Παπάδων η οποία διασχίζει τη λίμνη που δημιούργησε το Φράγμα του Θησαυρού -το ψηλότερο στην Ελλάδα (172 μέτρα) το οποίο τέθηκε σε λειτουργία το 1996- με σκοπούς άρδευσης και παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας. Το φράγμα είναι από τις περιπτώσεις εκείνες που η ανθρώπινη παρέμβαση συνυπάρχει αρμονικά με τη φύση, ενισχύοντας το μεγαλείο της.

Η παλιά γέφυρα, που τον Μάιο του 1944 υπήρξε επίκεντρο της ομώνυμης μάχης των ελληνικών εθνικιστικών αντιστασιακών δυνάμεων του Αντών Τσαούς και των βουλγαρικών στρατευμάτων κατοχής, βρίσκεται στο βυθό της τεχνητής λίμνης που σχηματίζουν τα νερά του Νέστου και του παραπόταμού του Μούσδα, «Μικρού Νέστου» όπως τον αποκαλούν οι ντόπιοι.

Μετά τις επιβλητικές γέφυρες, ο δρόμος οδηγεί στο γραφικό Σιδηρόνερο, που αν και αριθμεί λιγότερους από 200 μόνιμους κατοίκους, θεωρείται ο «κόμβος» στην ορεινή περιοχή της Δράμας. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον καταστροφικό Εμφύλιο Πόλεμο που ακολούθησε, πολλά χωριά ερήμωσαν. Κτισμένο σε υψόμετρο 630 μ. το χωριό βρίσκεται μέσα σε ένα καταπράσινο περιβάλλον και η διαδρομή οδηγεί στο μονότοξο γεφύρι των Λιβαδιών.

Η κεντρική οδός συνεχίζει ανηφορίζοντας για τη γραφική Σκαλωτή. Το τελευταίο κατοικημένο χωριό της περιοχής, που σηματοδοτεί την «είσοδο» στο πανέμορφο δάσος της Ελατιάς.

Στην Σκαλωτή, με λιγότερους από 40 μόνιμους κατοίκους, η οργανωμένη διαδρομή οδηγεί αρχικά στο ομώνυμο πέτρινο γεφύρι και καταλήγει σε έναν ψηλό καταρράκτη, που θεωρείται από τους ομορφότερους της οροσειράς της Ροδόπης. Πήραμε το δρόμο για τον Άγιο Δημήτριο μέσα από το χωριό Σκαλωτή και 500 μέτρα περίπου συναντήσαμε την πινακίδα για τον καταρράκτη. Μια διαδρομή 600 μ. περίπου σε ένα πανέμορφο καταπράσινο μονοπάτι δίπλα στο ρέμα της Σκαλωτής. Μέσα σε μια οργιαστική βλάστηση συναντήσαμε τον καταρράκτη, όπου σχηματίζει μικρές λεκάνες ιδανικές για υδροθεραπεία θυμίζοντας τροπικό μέρος. Επίσης, στο μονοπάτι συναντήσαμε την πέτρινη μονότοξη γέφυρα της Σκαλωτής.

Σχεδόν 16 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Σκαλωτής, ο δρόμος καταλήγει στο Δασικό Χωριό της Ελατιάς, μετά από μια ανηφορική πορεία μέσα σε πυκνά δάση με πανύψηλα έλατα και πεύκα.

Στην Ελατιά βρίσκεται το μοναδικό στη χώρα μας Δάσος Ερυθρελάτης, όπου το τοπίο παραπέμπει σε αντίστοιχα της Μέσης και Βόρειας Ευρώπης. Είναι είδος έλατου που στην Ελλάδα θα το βρούμε μόνο στην περιοχή. Τα δέντρα ξεπερνούν συχνά τα 30 μέτρα ύψος, με τα κρεμαστά κλαδιά τους να σκεπάζουν τον δρόμο δημιουργώντας μια ιδιαίτερη ατμόσφαιρα.

Το Παγονέρι στο Δήμο Κάτω Νευροκοπίου είναι ένα ακριτικό χωριό του Νομού Δράμας κοντά στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα το οποίο έχει χαρακτηριστεί ως παραδοσιακός οικισμός από το 1983 και διατηρεί τον αέρα μιας άλλης εποχής. Πετρόχτιστος ολόκληρος οικισμός στο πρότυπο του μακεδονίτικου σχήματος, με μεγάλα άνετα σπίτια, τα οποία μαρτυρούν την οικονομική ευρωστία μιας άλλης εποχής. Βρίσκεται σε υψόμετρο 750 μ., ανατολικά ο Νέστος αποτελεί φυσικό του όριο, ενώ βόρεια με τον οικισμό Κατάχλωρο αγγίζει τα βουλγαρικά σύνορα. 

Δρώμενα των Θεοφανίων 

Στο Παγονέρι οι προετοιμασίες μύησης ξεκινούν το βράδυ της 5ης Ιανουαρίου. Το δρώμενο των «Χαράπηδων», αντίστοιχο εκείνο των «Αράπηδων», αναβιώνει ανήμερα των Θεοφανίων.

Δευτέρα 6 Ιανουαρίου

Πρωινή ρήψη σταυρού στις πηγές της Αγίας Βαρβαρας - Ξενάγηση στην Παλιά πόλη - Αρχαιολογικό Μουσείο Δράμας - Καλή Βρύση – Μοναστηράκι - έθιμα Θεοφανίων

Μετά το πρωινό ακολούθησε ξενάγηση στην Παλιά Πόλη και το Αρχαιολογικό Μουσείο της Δράμας. Στη συνέχεια επισκεφθήκαμε τα χωριά Βρύση και Μοναστηράκι για να παρακολουθήσουμε τα έθιμα των Θεοφανίων. 
Το Μοναστηράκι απέχει μόλις 5 χιλιόμετρα από την πόλη της Δράμας και κάθε χρόνο τα Θεοφάνια αναβιώνει το έθιμο των «Αράπηδων», ένα διονυσιακών καταβολών έθιμο, το οποίο συνήθως ξεκινά δυο-τρεις μέρες πριν και κορυφώνεται στις 6 Γενάρη. Οι «Αράπηδες» λοιπόν είναι μια ομάδα ανδρών οι οποίοι είναι μεταμφιεσμένοι με μαύρες κάπες και ψηλές οξυκόρυφες μάσκες από γιδοπροβιές, κουδούνια -ή «μπατάλια» όπως τα λένε- στη μέση και ξύλινο σπαθί στα χέρια. Συνοδεύονται μάλιστα από τους «Παππούδες», τις «Γκιλίγκες» και τους «Τσολιάδες» υπό τους ήχους των τρίχορδων αχλαδόσχημων λυρών και νταϊρέδων. Το δρώμενο έχει ως στόχο την εύφορη χρονιά και βασίζεται στο τρίπτυχο της νεκρανάστασης, της ευγονίας και της ευκαρπίας, σχετίζεται δηλαδή με την ανάσταση της φύσης μετά το χειμώνα, με τη γονιμότητα της φύσης και την ευχή για καλή σοδειά αλλά και των ανθρώπων για πολλά και γερά παιδιά.

Μπαγουγέρα στην Καλή Βρύση. Στην Καλή Βρύση το πανάρχαιο πνεύμα κατά το τριήμερο 6-7-8 Ιανουαρίου κάθε έτους παραμένει ζωντανό. Κυρίαρχο στοιχείο τα «Μπαμπούγερα», όπως αποκαλούνται οι μεταμφιεσμένοι που κάνουν την εμφάνιση τους στους δρόμους του χωριού, ορμητικοί και υπερκινητικοί, ωσάν σύγχρονοι σάτυροι (ακόλουθοι) του θεού Διόνυσου. Ένα δρώμενο που έχει τις ρίζες του στη λατρεία του θεού Διόνυσου κατά την αρχαιότητα.

Τρίτη 7 Ιανουαρίου

Πετρούσα -έθιμο καμήλας - Φαράγγι Αγγίτη- Σπήλαιο Αλιστράτης- Αθήνα

Μετά το πρωινό επισκεφθήκαμε την Πετρούσα όπου  παρακολουθήσαμε το έθιμο της καμήλας Μπάμπιντεν στην Πετρούσα.

Κάθε χρόνο στις 6, 7 και 8 Ιανουαρίου, στην Πετρούσα, τελείται το «Μπάμπιντεν» ένα δρώμενο που αποβλέπει στην καλοτυχία, τη γονιμότητα, την καρποφορία, την απελευθέρωση της γης από τα δεσμά του χειμώνα. Η ονομασία του Μπάμπιντεν προήρθε από τη λέξη Μπάμπω, που σημαίνει μαία ή γριά και από τη λέξη ντεν που σημαίνει μέρα. Δηλαδή η ημέρα της μαίας ή της γριάς. Κυρίαρχο στοιχείο του εθίμου είναι η καμήλα, η οποία συμβολίζει τις περιπέτειες του ανθρώπου μέσα στη ζωή και το χρόνο και την αποφασιστικότητά του να συνεχίσει να παλεύει κόντρα στις ελλείψεις και τις στερήσεις.

Ακολούθησε πεζοπορία στο φαράγγι του Αγγίτη.

Ξεκινήσαμε δίπλα από το φράγμα Συμβολής και βαδίσαμε αρχικά σε ασφάλτινο ποδηλατόδρομο. Σύντομα μπήκαμε σε μονοπάτι και  βαδίσαμε παράλληλα με τον Αγγίτη ακολουθώντας πλακόστρωτο μονοπάτι, κατεβαίνοντας στο ποτάμι έχοντας υπέροχη θέα στο φαράγγι. Περάσαμε απέναντι από τη σιδερένια γέφυρα και  ανεβήκαμε στην απέναντι πλευρά. Συνεχίσαμε ευθεία για το σπήλαιο με τις βραχογραφίες.

Μετά από 1.300 μέτρα φτάσαμε σε κιόσκι. Κατεβήκαμε αριστερά στα σκαλιά και σύντομα φτάσαμε στο σπήλαιο, όπου έχουν βρεθεί οι βραχογραφίες. Ανεβήκαμε και συνεχίσαμε για να καταλήξουμε το σπήλαιο της Αλιστράτης.

Το σπήλαιο ανήκει στο δίκτυο σπηλαίων του φαραγγιού του ποταμού Αγγίτη μαζί με άλλα τέσσερα γνωστά σπήλαια. Ο πλούσιος διάκοσμός του περιλαμβάνει, εκτός από τεράστιους σταλακτίτες και σταλαγμίτες σε διάφορους χρωματισμούς και τους σπάνιους εκκεντρίτες. Από την οροφή κρέμονται τεράστιοι και μεγαλοπρεπείς σταλακτίτες μήκους 15 μ. Υπάρχουν και όροφοι στο σπήλαιο που είναι αμέτρητοι και δεν είναι ακόμη γνωστοί. Κύριο χαρακτηριστικό του εν λόγω σπηλαίου –που το κάνει και μοναδικό στον ελληνικό χώρο– η πολύ μεγάλη ποικιλία εκκεντριτών. Χαρακτηρίζεται επίσης, από τους μοναδικούς μικροσκοπικούς οργανισμούς (3 χιλστ.) που απαντώνται εντός του, όπως η Alistratia Beroni, ένα μοναδικό είδος ισοπόδου. Οι επισκέψιμοι διάδρομοι έχουν μήκος 3 χλμ. περίπου.

Νέστος

Φαρακλό

Νέστος

Φωτό: Κ. Χόρτη